این مطلب ابتدا در The Algorithm، خبرنامه هفتگی ما درباره هوش مصنوعی، منتشر شد. برای اینکه خبرهایی از این دست را زودتر در صندوق ورودی ایمیلتان دریافت کنید، از اینجا ثبت‌نام کنید.

هفته گذشته، هم‌زمان با رفتن رأی‌دهندگان به پای صندوق‌های رأی در سراسر آمریکا، من در اشبرنِ ویرجینیا بودم؛ بخشی از منطقه‌ای که به «Data Center Alley» معروف است و بزرگ‌ترین قطب دیتاسنتری جهان به شمار می‌رود. این منطقه همچنین جایی است که به‌باور بسیاری، موج مخالفتی که اکنون سراسر کشور را فراگرفته، نخستین بار شکل گرفت.

رانندگی در این منطقه حسی غریب دارد. ساختمان‌های بتنی عظیم در امتداد همه جاده‌های اصلی قد برافراشته‌اند و نام‌هایی مثل Skybox و CloudHQ دارند.

در شرکت‌های بزرگ فناوری این باور پذیرفته‌شده‌ای وجود دارد که مخالفت با دیتاسنترها باید ریشه‌ای فراتر از خود دیتاسنترها داشته باشد. دو روز پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، کریس لیهن، مدیر ارشد امور جهانی OpenAI، نوشت که دیتاسنترها «به نمادی از نگرانی عمومی درباره استطاعت مالی، قدرت شرکت‌ها و از دست دادن کنترل مردم بر آینده‌شان تبدیل شده‌اند». به‌عبارت دیگر، ماجرا جنگی فرهنگی است.

اما چند روز حضور در Data Center Alley باعث شد از خودم بپرسم آیا این منطقه واقعاً همان نمادی است که لیهن توصیف می‌کند. به این نتیجه رسیدم که مخالفت با دیتاسنترها بیش از آنچه شرکت‌های بزرگ فناوری می‌پذیرند، به برق مربوط است. این صنعت می‌تواند تصویر خود را بهبود دهد، اما نمی‌تواند از پیامدهای فیزیکی اشتهای سیری‌ناپذیرش برای برق بگریزد.

دلیلش این است: برای تأمین برق دیتاسنتری از آن نوع که شرکت‌های هوش مصنوعی می‌خواهند، دو راه وجود دارد؛ اتصال به شبکه برق یا تولید برق در محل. در شهرستان لودونِ ویرجینیا، جایی که دیتاسنترها همه‌جا دیده می‌شوند اما ساخت آن‌ها با آهنگی آرام‌تر از گسترش شتابانی پیش رفته که اکنون در نقاط دیگر کشور جریان دارد، بیشتر دیتاسنترها به شبکه برق موجود متصل‌اند. 

یکی از مراکزی که از آن بازدید کردم و Equinix آن را اداره می‌کند، ژنراتورهای دیزلی عظیمی برای مواقع اضطراری در محل دارد، اما برقش را از شرکت خدمات عمومی محلی، Dominion Energy، می‌گیرد. بخش زیادی از برق Dominion با گاز طبیعی تولید می‌شود؛ سوختی پاک‌تر از زغال‌سنگ یا نفت، اما آلاینده‌تر از انرژی‌های تجدیدپذیر.

ظرفیت برق متوسط دیتاسنتری که امروز در این بخش از ویرجینیا فعالیت می‌کند، ۵۴ مگاوات است؛ بیشتر از میزان برق مصرفی فرودگاه بین‌المللی دنور. 

النا شلوسبرگ، از فعالان برجسته مخالف دیتاسنترها در ویرجینیا، به من گفت وقتی صنعت ماجرا را به‌صورت جنگ فرهنگی جلوه می‌دهد، «مدام سرم را به دیوار می‌کوبم». او می‌گوید: «از همان اول بحث بر سر برق بود»؛ یعنی انرژی الکتریکی.

البته به‌نظر می‌رسد برخی معترضان در ویرجینیا بیش از شلوسبرگ تحت تأثیر پوپولیسم فراگیرترِ ضد فناوری قرار گرفته‌اند؛ برخی گزارش‌ها هم همین را نشان می‌دهند. بااین‌حال، پیامدهای مشخصِ برداشت چنین حجم عظیمی از برق از شبکه بوده که بیش از هر چیز مسیر این مخالفت‌ها را شکل داده است. 

اعتراض‌های اخیر باعث شده ایالت قوانین تازه‌ای وضع کند که بر اساس آن، دیتاسنترها باید تمام هزینه ساخت خطوط انتقال جدید به شبکه را بپردازند و مطمئن شوند این هزینه‌ها به دیگران تحمیل نمی‌شود. توسعه‌دهندگان دیتاسنترها به من گفتند که خود را برای قوانین تازه‌ای آماده می‌کنند که ممکن است هنگام اوج مصرف، دسترسی آن‌ها به برق شبکه را قطع کند. شلوسبرگ همچنین نگران پیامدهای ثانویه فشار بر شبکه است؛ برای مثال، اینکه دیتاسنترها ژنراتورهای دیزلی بیشتری به کار بیندازند یا Dominion Energy برای تأمین تقاضا، به‌جای انرژی‌های تجدیدپذیر استفاده از سوخت‌های فسیلی را افزایش دهد.

اکثریت قاطع دیتاسنترهای هوش مصنوعی که در نقاط دیگر کشور ساخته می‌شوند، با این الگو طراحی نشده‌اند. مقیاس موردنظر آن‌قدر عظیم است که شرکت‌ها در مناطق روستایی مستقر می‌شوند؛ جاهایی که تقریباً هیچ زیرساخت شبکه‌ای برای اتصال به آن وجود ندارد. ساخت‌وساز در چنین مناطقی یعنی باید برق موردنیاز را خودتان تأمین کنید؛ با توربین‌های گازسوزی که به‌اصطلاح برق «پشت کنتور» تولید می‌کنند. شرکت‌ها همچنین برای مواقع اضطراری ژنراتورهای دیزلی می‌سازند. برای نمونه، بنا بر گزارش‌ها، Anthropic با خریدی به ارزش ۳.۴ میلیارد دلار برای توربین‌های گازی موافقت کرده است؛ معامله‌ای که بزرگ‌ترین خرید تجهیزات تولید برق از سوی یک شرکت هوش مصنوعی توصیف شده است. 

حتی اگر شبکه‌های برق در نزدیکی این مناطق وجود داشتند، بعید بود بتوانند این حجم از برق موردنیاز را تأمین کنند. کوچک‌ترین دیتاسنترهایی که برای آموزش هوش مصنوعی جذاب‌اند، ظرفیت ۳۰۰ مگاواتی دارند. این مقدار برق برای یک مجموعه صنعتی بسیار زیاد است، اما بی‌سابقه نیست: یکی از توسعه‌دهندگان دیتاسنتر به من گفت چشمش به کارخانه فولادیِ تعطیل‌شده‌ای است که زیرساخت لازم برای دریافت همین میزان برق از شبکه را دارد.

اما ظرفیت تأسیسات ایدئال بیشتر به ۶۰۰۰ مگاوات می‌رسد؛ برآوردی از میزان مصرف برق شهر شیکاگو که فقط در محدوده خود شهر بیش از ۲۰ نیروگاه برای تأمین آن فعالیت می‌کنند و ده‌ها نیروگاه دیگر هم در اطرافش قرار دارند.

ایده اینکه شرکت‌های دیتاسنتری برق موردنیاز خود را تأمین کنند، در نگاه اول شاید جذاب به‌نظر برسد، چون دیگر فشاری به شبکه وارد نمی‌کنند. اما تولید برق در چنین مقیاسی ناگزیر بر جوامع اطراف تأثیر می‌گذارد. وقتی شرکت‌های خدمات عمومی زیرساختی با این ابعاد می‌سازند، جوامع محلی معمولاً انتظار دارند درباره محل ساخت آن نظر بدهند. حالا شرکت‌های خصوصی پروژه‌هایی در مقیاسی مشابه اجرا می‌کنند.

توربین‌های گاز طبیعی، فارغ از مقیاسشان، آلاینده‌های هوا منتشر می‌کنند. استفاده از ژنراتورهای دیزلی وضعیت را بدتر هم می‌کند. در شتاب بی‌سابقه برای راه‌اندازی این تأسیسات، شرکت‌ها به همسایه‌هایی بسیار بد تبدیل شده‌اند؛ برای نمونه، به‌گفته آژانس حفاظت محیط زیست، ایلان ماسک هنگام نصب ده‌ها توربین برای تأمین برق دیتاسنتری در ممفیس، قوانین کیفیت هوا را نقض کرد بنا بر گزارش.

این گرایش شرکت‌های بزرگ فناوری به نسبت‌دادن مخالفت‌ها به جنگ فرهنگی، واقعیتی ساده را پنهان می‌کند: نمی‌توان زندگی در کنار یک شهر کوچک از رایانه‌ها را تا هر اندازه‌ای دلپذیر کرد. البته شرکت‌ها می‌توانند توافق‌هایی بهتر دنبال کنند که درآمد مالیاتی را افزایش دهد، نیروی کار محلی استخدام کند و مشارکت بیشتر جامعه را به‌دنبال داشته باشد؛ اعتراض‌ها آن‌ها را به همین سمت سوق می‌دهد. اما اگر از یک شهر کوچک بخواهند پذیرای مجموعه‌ای به بزرگی Walt Disney World، یک فرودگاه بین‌المللی، یک کارخانه فولاد و نیروگاه‌هایی باشد که برق همه آن‌ها را تأمین کنند، آیا باید از نگرانی ساکنانش تعجب کنیم؟

البته این به آن معنا نیست که این تنها دلیل مخالفت با دیتاسنترهاست. نگرانی از ازدست‌رفتن شغل‌ها، خطرهای وجودی و تمرکز قدرت شرکت‌ها همگی به این مخالفت‌ها دامن می‌زنند؛ اطلاعات نادرست نیز همین‌طور است (بسیاری از تأسیسات، بسیار کمتر از آنچه مردم تصور می‌کنند آب مصرف می‌کنند). مصرف حجم عظیمی از برق هم فی‌نفسه بد نیست؛ بسیاری از پیشرفت‌هایی که زندگی مدرن را بهبود بخشیده‌اند، به همین میزان برق نیاز داشته‌اند.

اما چنان‌که یکی از توسعه‌دهندگان اخیراً به من گفت، افراد داخل این صنعت جاه‌طلبی‌هایشان را نه چندان محدودشده از سوی مخالفت عمومی، بلکه بیشتر گرفتار کمبود برق می‌دانند. همین باید چیزی به ما بگوید.

پس بعد چه می‌شود؟ ممکن است مواضع واقعی سیاستمدارانی که به‌تازگی انتخاب شده‌اند درباره دیتاسنترها، به‌اندازه مواضعی که در کارزارهای انتخاباتی‌شان مطرح کردند منفی نباشد. اما به‌نظر می‌رسد در هر صورت، اگر دیتاسنترهای جدید ناچار باشند برق خود را در محل تولید کنند، به مناطقی می‌روند که کمترین تعداد افراد توان مقابله با آن‌ها را دارند. این مناطق شاید حوضه پرمین باشد؛ جایی که شبکه خطوط گاز طبیعی اتصال توسعه‌دهندگان را آسان می‌کند و جمعیت کمی دارد. شرکت‌ها ممکن است شانس خود را در خارج از آمریکا هم بیازمایند؛ در واقع، Google روز بعد از انتخابات اعلام کرد که ۱۵ میلیارد دلار برای پروژه‌های دیتاسنتری در مالزی هزینه خواهد کرد.

اما جایی هم هست که شرکت‌های بزرگ فناوری ممکن است عملاً هیچ محدودیتی در آن پیدا نکنند؛ همان‌طور که ایلان ماسک چند ساعت پس از اعلام نتایج انتخابات نوشت: «دیتاسنترها در فضا همین حالا خیلی وسوسه‌انگیز به‌نظر می‌رسند.»