اوایل این هفته در نمایش فیلم You Can See Everything شرکت کردم؛ مستند تازه و پرسر‌وصدایی درباره Elizabeth Holmes، مدیرعامل پیشین شرکت زیست‌فناوری که رسوایی بزرگی به بار آورد.

بدون اینکه واقعاً بدانم باید انتظار چه چیزی را داشته باشم، به تماشای فیلم رفتم. از خواندن جزئیات داستان پرهیز کرده بودم و اینجا هم چیزی را فاش نمی‌کنم! با توجه به اینکه بسیاری از ما به لطف سال‌ها پوشش رسانه‌ای، کتاب پرفروش Bad Blood و سریال Hulu با نام The Dropout با بازی Amanda Seyfried، با ماجرای Theranos آشناییم، برایم سؤال بود که این فیلم چه اطلاعات تازه‌ای می‌تواند فاش کند.

من هم مثل بسیاری از کسانی که فیلم را دیده‌اند، با حسی از ناآرامی از سالن بیرون آمدم؛ اما این احساس فقط به کلاهبرداری Holmes و تعامل‌های تا حدی نگران‌کننده میان شخصیت‌های فیلم مربوط نمی‌شد. این فیلم نگرانی‌ای را در من دوباره زنده کرد که در بیشتر دوران حرفه‌ای‌ام، هنگام پوشش اخبار علمی داشته‌ام: هرقدر هم تلاش کنیم، هرگز نمی‌توانیم واقعاً همه‌چیز را ببینیم.

اگر جزئیات ماجرا را از یاد برده‌اید، Elizabeth Holmes در سال ۲۰۰۳، در ۱۹سالگی، دانشگاه Stanford را رها کرد تا شرکت Theranos را اداره کند؛ شرکتی در حوزه تشخیص پزشکی که خودش بنیان گذاشته بود. او مدعی شد شرکتش روشی ابداع کرده است که با چند قطره خون، بیش از ۱۰۰ آزمایش تشخیصی انجام می‌دهد.

Holmes صدها میلیون دلار برای Theranos سرمایه جذب کرد؛ شرکتی که در سال ۲۰۱۴ ارزش آن ۹ میلیارد دلار برآورد می‌شد. مجله Forbes او را جوان‌ترین زن میلیاردر خودساخته نامید؛ او وقتی فقط ۳۰ سال داشت، ۴٫۵ میلیارد دلار ثروت داشت.

در سال ۲۰۱۵، وقتی تحقیقی از سوی Wall Street Journal نگرانی‌های کارکنان سابق Theranos را درباره کارنکردن آزمایش‌ها مطرح کرد، اوضاع رو به وخامت گذاشت. برخی نیز گفتند دستگاه این شرکت به‌درستی آزمایش نشده و به‌جای آن، نمونه‌های خون را با دستگاه‌های شرکت‌های دیگر تحلیل می‌کردند. MIT Technology Review این شرکت را یکی از بزرگ‌ترین شکست‌های فناوری سال ۲۰۱۵ نامید.

Forbes تا سال ۲۰۱۶، ثروت Holmes را صفر دلار برآورد کرده بود. همان سال، گزارشی کوبنده از دولت اعلام کرد که آزمایشگاه این شرکت در انجام رویه‌های پایه با مشکل روبه‌رو بود و حتی زمانی که می‌دانست ممکن است نتایج نادرست باشند، آن‌ها را به بیماران اعلام می‌کرد.

در سال ۲۰۱۸، Theranos، Holmes و Ramesh Balwani، رئیس پیشین شرکت، به «کلاهبرداری گسترده» متهم شدند. او در سال ۲۰۲۲ به‌دلیل فریب سرمایه‌گذاران، به بیش از ۱۱ سال زندان محکوم شد و از ماه مه ۲۰۲۳ دوران محکومیتش را آغاز کرد.

حدود یک ماه پیش از آن، فیلم‌سازان Nathan Fielder و Lance Oppenheim و همکارانشان مستندسازی از زندگی Holmes و شریک زندگی‌اش، Billy Evans، را در خانه و در کنار دو فرزند خردسالشان آغاز کرده بودند. با گفتن اینکه فیلم تصویری بسیار صمیمی از آن‌ها ارائه می‌دهد، چیزی را فاش نمی‌کنم؛ دست‌کم از تعامل این دو بزرگسال با Fielder که خودش یکی از شخصیت‌های اصلی فیلم است.

اگر تریلر را دیده باشید، احتمالاً می‌دانید که فیلم پر است از نماهای بسیار نزدیک. حس می‌کردم بیشترِ فیلم را صرف خیره‌شدن به چهره آن‌ها کرده‌ام. تقریباً در تمام طول فیلم هم به نظر می‌رسید همه‌شان می‌کوشند سر از کار یکدیگر دربیاورند. Holmes به‌دروغ‌گویی شهرت دارد، اما ظاهراً برای بازتعریف روایت ماجرا و نشان‌دادن خود به‌عنوان فردی صادق با ذهنی نامتعارف، دوربین‌ها را به خانه‌اش راه داده است. آیا کسی حرفش را باور خواهد کرد؟

نتوانستم جلوی خودم را بگیرم و با Holmes همدلی نکنم؛ مادری که می‌بینیم آماده می‌شود دو فرزندش را برای گذراندن مدتی طولانی در زندان ترک کند. با اینکه مدت‌هاست از واقعیت‌های ماجرا خبر دارم، روشن است که Holmes در فریب‌دادن دیگران مهارت دارد. می‌بینید که چطور بذر تردید را در ذهن Fielder می‌کارد. گاهی احساس می‌کردم دارد مرا هم، همان‌جا که روی صندلی سینما نشسته‌ام، قانع می‌کند. شاید واقعاً قصد دروغ‌گفتن نداشت؟

اما بعد به یاد آوردم روزنامه‌نگارانی که فریب ادعاهای او را خورده بودند، چه احساسی داشتند. Roger Parloff از Fortune در سال ۲۰۱۵، یک سال پس از نوشتن مطلبی درباره Holmes و شرکتش، نوشت: «گند زدم.» Matthew Herper از STAT که در سال ۲۰۱۵ با Holmes مصاحبه کرده بود، اخیراً نوشت: «تقریباً مطمئنم به من دروغ گفت.» حتی Tyler Shultz، کارمند سابق شرکت که بعدها افشاگر شد و می‌دانست محصول کار نمی‌کند، گفت: «می‌توانستم پنج دقیقه با او صحبت کنم و با این احساس از آنجا بروم که کارم دارد دنیا را تغییر می‌دهد.» او این را در سال ۲۰۲۲ گفت.

من در دهه ۲۰۱۰ اخبار Theranos را پوشش نمی‌دادم. اگر با Holmes مصاحبه کرده بودم، آیا من هم فریب می‌خوردم؟

یکی از هشدارهای اولیه در ماجرای Theranos، نبود داده‌های منتشرشده و داوری‌شده بود. بخش زیادی از کارهای شرکت «راز تجاری» محسوب می‌شد. دانشمندان معمولاً پژوهش‌هایشان را در مجله‌های علمی منتشر می‌کنند؛ فرایندی کند که در آن متخصصان همان حوزه، که اغلب نامشان فاش نمی‌شود، کار را ارزیابی می‌کنند، بازخورد می‌دهند، نتیجه‌گیری‌های مشکوک را برجسته می‌کنند و معمولاً توضیح بیشتری می‌خواهند. هدف از داوری همتا افزودن دقت و سخت‌گیری به فرایند انتشار است. باید بتوان به مقاله‌های علمی منتشرشده اعتماد کرد.

اما گاهی نمی‌توان.

دانشمندان بی‌نقص نیستند. بعضی از آن‌ها نتایجشان را اغراق‌آمیز جلوه می‌دهند یا اهمیتشان را بیش از اندازه بزرگ می‌کنند. برخی داده‌ها را به‌گونه‌ای دست‌کاری می‌کنند که فرضیه‌ای را تأیید کند. گاهی این تخلف‌ها در فرایند داوری همتا شناسایی می‌شوند، اما نه همیشه. نمونه‌های زیادی از یافته‌های علمی وجود دارد که آزمایشگاه‌های دیگر هرگز نتوانسته‌اند آن‌ها را تکرار کنند و در نهایت، زیر فشار شواهد واقعی فروپاشیده‌اند. بسیاری از مقاله‌ها در نهایت اصلاح می‌شوند و بعضی هم پس گرفته می‌شوند؛ در سال ۲۰۲۳، ۱۰ هزار مقاله پژوهشی پس گرفته شد.

به هر حال، شیوه‌های دیگری برای به‌اشتراک‌گذاشتن پژوهش‌ها رواج یافته است. امروزه بسیاری از دانشمندان ترجیح می‌دهند پیش از ارسال پژوهششان به مجله‌های معتبر، آن را در مخزن‌های پیش‌چاپی مانند arXiv، medRxiv و bioRxiv منتشر کنند. این بسترها از فرایند داوری همتا عبور نمی‌کنند. بیانیه‌های مطبوعاتی شرکت‌ها، پست‌های شبکه‌های اجتماعی و بسیاری از ارائه‌های همایش‌ها هم همین‌طورند. بخش زیادی از ایده‌های گزارش‌هایم را نیز از گفت‌وگوها و مصاحبه‌ها می‌گیرم.

اعتراف می‌کنم که گاهی به یک یافته علمی نگاه کرده‌ام و با خودم گفته‌ام: دانشمندی همین حالا ادعا کرده این کار را انجام داده است. از کجا مطمئن شوم که واقعاً آن را انجام داده؟

دوست دارم فکر کنم که در این زمینه، خودم را به معیارهای روزنامه‌نگاری سخت‌گیرانه‌ای پایبند می‌دانم؛ همان‌طور که همه در MIT Technology Review چنین می‌کنیم. هیچ‌وقت مطلبی درباره یک دستاورد علمی تازه منتشر نمی‌کنم، مگر اینکه نوعی داوری همتای شخصی خودم را انجام دهم و از دانشمندان، ترجیحاً افرادی که می‌شناسم و به آن‌ها اعتماد دارم، نظرشان را درباره ادعای تازه بپرسم.

اما این فیلم یادآوری تکان‌دهنده‌ای است از اینکه چقدر آسان می‌توان فریب روایتی جذاب را خورد. امیدوارم بیشتر دانشمندان صادق باشند و Holmes قطعاً نمونه‌ای استثنایی است؛ با این حال، همه ما باید همچنان ادعاهایی را که با آن‌ها روبه‌رو می‌شویم، به پرسش بگیریم. اگر فیلم را دیده‌اید، بگویید نظرتان چیست!

این مقاله نخستین‌بار در خبرنامه هفتگی زیست‌فناوری The Checkup، متعلق به MIT Technology Review، منتشر شد. برای دریافت آن در صندوق ورودی‌تان در هر پنجشنبه و خواندن زودتر مقاله‌هایی از این دست، از اینجا ثبت‌نام کنید.