داروهای کاهش وزن GLP-1 از بزرگ‌ترین دستاوردهای زیست‌فناوری در دهه گذشته‌اند. اما از نظر برخی روان‌شناسان بالینی، این داروها می‌توانند سویه‌ای نگران‌کننده‌تر داشته باشند و احتمالاً محرکی برای اختلالات خوردن باشند.

گزارشی تازه نشان می‌دهد که بروز جهانی بی‌اشتهایی عصبی و پرخوری عصبی از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳ به‌شدت افزایش یافته و ۷۱ درصد بیشتر شده است. برآورد می‌شود در سال ۲۰۲۳، حدود ۱۸.۱ میلیون نفر به یکی از این دو اختلال مبتلا بوده‌اند.

نگران‌کننده‌تر اینکه اگر سایر اختلالات خوردن را هم در نظر بگیریم، این رقم احتمالاً بسیار بالاتر خواهد بود. و آنچه مایه نگرانی است، این است که متخصصان این حوزه از همین حالا شاهد تشدید این مشکل بر اثر داروهای کاهش وزن GLP-1 هستند.

Cheri Levinson روان‌شناس بالینی دانشگاه لوئیزویل در ایالت کنتاکی است و نزدیک به ۲۰ سال در زمینه اختلالات خوردن تخصص داشته است. او می‌گوید اکنون بیش از هر زمان دیگری در طول دوران کاری‌اش، بیمارانی با علائم شدیدتر می‌بیند و بسیاری از آن‌ها از GLP-1ها سوءاستفاده می‌کنند. او می‌گوید: «تا حالا اوضاع را به این بدی ندیده بودم.»

اختلالات خوردن، عارضه‌های سلامت روانی‌اند که در آن‌ها رفتارهای غذایی فرد بر سلامت او تأثیر می‌گذارد. این اختلالات شامل بی‌اشتهایی عصبی (که با ترس از افزایش وزن مشخص می‌شود)، پرخوری عصبی (که در آن فرد به پرخوری و سپس پاک‌سازی روی می‌آورد)، اختلال پرخوری و موارد دیگر هستند.

تصور می‌شود برخی افراد از نظر ژنتیکی مستعد ابتلا به بعضی اختلالات خوردن باشند، اما عاملی بیرونی آغاز این اختلالات را رقم بزند. این عامل ممکن است استرس یا فشار اجتماعی برای لاغر بودن باشد. Levinson می‌گوید محدود کردن مصرف غذا به‌تنهایی هم اغلب می‌تواند محرک بروز اختلال خوردن باشد.

اختلالات خوردن و فشار برای لاغر به‌نظر رسیدن، در دهه ۱۹۹۰ هم رواج داشتند (دوران «شیک هروئینی» به ذهن می‌آید). برای بررسی اینکه از آن زمان تاکنون چه تغییراتی رخ داده است، Ruhai Bai از بیمارستان کودکان دانشگاه پزشکی نانجینگ در چین و همکارانش داده‌های مطالعات و پیمایش‌هایی را گردآوری کردند که روی جمعیت‌های سراسر جهان انجام شده بود. این گروه برای پر کردن خلأهای داده‌ای از مدل‌های آماری استفاده کرد.

این پژوهش به محققان امکان داد بروز سالانه دو اختلال خوردن، یعنی بی‌اشتهایی عصبی و پرخوری عصبی، را در هر یک از ۲۰۴ کشور و قلمرو بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳ برآورد کنند. آن‌ها همچنین با محاسبه سال‌های زندگی تعدیل‌شده برحسب ناتوانی، تأثیر این اختلالات بر سلامت جهانی را برآورد کردند (هر DALY معادل یک سال زندگی سالم ازدست‌رفته است).

یافته‌های این پژوهش که روز چهارشنبه در JAMA Psychiatry منتشر شد، نگران‌کننده است. گروه پژوهشی دریافت که بروز این دو اختلال خوردن بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳، ۷۱ درصد افزایش یافته است. این اختلالات تأثیر چشمگیری بر سلامت جهانی هم داشته‌اند. Bai می‌گوید: «در سال ۲۰۲۳، این اختلالات در مجموع معادل حدود ۳.۸۳ میلیون سال زندگی سالم را از مردم جهان گرفتند.»

Bai و همکارانش انتظار دارند این ارقام همچنان افزایش یابد. برآورد می‌شود در سال ۲۰۲۳، ۱۸.۱ میلیون نفر به بی‌اشتهایی عصبی یا پرخوری عصبی مبتلا بوده‌اند؛ این گروه پیش‌بینی می‌کند که تا سال ۲۰۵۰، شمار مبتلایان به این دو اختلال ممکن است به ۲۱.۸ میلیون نفر برسد.

اوضاع از این هم بدتر است. Levinson که در پژوهش Bai مشارکتی نداشته، می‌گوید این دو عارضه کمتر از نیمی از تمام اختلالات خوردن را تشکیل می‌دهند. او می‌گوید: «تأثیر واقعی این اختلالات احتمالاً سه برابر رقمی است که آن‌ها گزارش کرده‌اند.»

Bai و همکارانش علت این افزایش را بررسی نکردند (هرچند Bai اشاره می‌کند که رشد جمعیت به‌تنهایی نمی‌تواند آن را توضیح دهد). پس چطور به اینجا رسیدیم؟

شبکه‌های اجتماعی ممکن است در این روند نقش داشته باشند. Cynthia Bulik، روان‌شناس بالینی دانشگاه کارولینای شمالی که در پژوهش جدید مشارکتی نداشته، می‌گوید: «مقایسه‌های اجتماعی در شبکه‌های اجتماعی، اینفلوئنسرها، چالش‌ها و ترندهای رژیم غذایی، همگی می‌توانند محرک بروز اختلال خوردن باشند.» Bulik از اوایل دهه ۱۹۸۰ در زمینه اختلالات خوردن پژوهش و درمان کرده است. او می‌گوید: «بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳، مواجهه با این‌گونه عوامل محیطی آشکارا افزایش یافته است.»

بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی با تصاویر فیلترشده و دست‌کاری‌شده اینفلوئنسرهای لاغر روبه‌رو می‌شوند؛ افرادی که ممکن است جراحی زیبایی کرده یا رژیم‌های غذایی افراطی گرفته باشند و محتوای «الهام‌بخش برای لاغری» یا «الهام‌بخش برای تناسب‌اندام» منتشر کنند. اما به نظر می‌رسد کاربران مبتلا به اختلالات خوردن بیشتر با این محتوا درگیر می‌شوند و در نتیجه، محتوای بیشتری از این نوع به آن‌ها نمایش داده می‌شود.

وقتی پژوهشگران دانشگاه ملبورن چند سال پیش این پدیده را بررسی کردند، دریافتند که الگوریتم‌های TikTok برای کاربران مبتلا به اختلالات خوردن، در مقایسه با کاربرانی که این اختلالات را نداشتند، ۴۳۴۳ درصد ویدئوهای «سمی مرتبط با اختلالات خوردن» بیشتری نمایش می‌دادند. این کاربران همچنین محتوای بیشتری درباره رژیم غذایی یا ورزش دریافت می‌کردند. برای بسیاری از آن‌ها، هر ماه بیش از ۱۰۰۰ ویدئوی مشکل‌ساز نمایش داده می‌شد. Bulik شبکه‌های اجتماعی را برای افراد مبتلا یا در معرض خطر ابتلا به اختلالات خوردن، مانند «شن روان» توصیف می‌کند.

به نظر می‌رسد همه‌گیری کووید-۱۹ و انزوای اجتماعی ناشی از قرنطینه‌ها نیز در افزایش اختلالات خوردن نقش داشته است. پژوهشی که در سال ۲۰۲۱ انجام شد، نشان داد شمار افرادی که به‌دلیل اختلالات خوردن در بیمارستان‌های آمریکا بستری شدند، بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ دو برابر شد.

پژوهشگران هنوز داده‌های دقیقی در اختیار ندارند که نشان دهد روند اختلالات خوردن از سال ۲۰۲۳ تاکنون چگونه پیش رفته است. اما شواهد غیررسمی حاکی از آن است که اوضاع حتی بدتر شده. Levinson می‌گوید: «موارد اختلال خوردن بیشتر شده، اختلالات شدیدتر شده‌اند... و شاهدیم که این اختلالات در سنین پایین‌تری آغاز می‌شوند.» او می‌افزاید: «کودکان هشت و نه‌ساله‌ای را می‌بینیم که به اختلالات خوردن مبتلا هستند.»

او می‌افزاید: «با توجه به چیزهایی که می‌شنوم و می‌بینم، اصلاً تعجب نمی‌کنم اگر این رقم دست‌کم دوباره دو برابر شود.»

Levinson به‌ویژه نگران تأثیر داروهای کاهش وزن GLP-1 است که در سال‌های اخیر محبوبیت زیادی پیدا کرده‌اند. نظرسنجی Gallup که اوایل امسال انجام شد، نشان می‌دهد ۱۵ درصد از آمریکایی‌ها یکی از این داروها را برای کاهش وزن مصرف کرده‌اند. دسترسی به این داروها هم آسان‌تر شده است: شرکت‌های داروسازی در حال کار روی فرمول‌های تازه‌ای هستند که مصرفشان راحت‌تر و اثربخشی‌شان بیشتر است و بسیاری از مردم می‌توانند نمونه‌هایی از این داروها را از داروخانه‌های ترکیبی یا منابع نامعتبر آنلاین تهیه کنند.

در پژوهشی کوچک که اوایل امسال منتشر شد، Levinson و همکارانش دریافتند که ۳۰ درصد افراد مبتلا به اختلالات خوردن از داروهای GLP-1 استفاده کرده‌اند. این داروها ممکن است برای برخی از این افراد مفید باشند. اما به نظر می‌رسید ۱۰ درصد از آن‌ها از داروها سوءاستفاده کرده‌اند. Levinson معتقد است این رقم هم کمتر از میزان واقعی است.

Levinson می‌گوید او و همکارانش شاهد بوده‌اند که کودکانی پس از تجویز GLP-1 به دلایل پزشکی، دچار اختلالات خوردن شده‌اند. آن‌ها همچنین کودکانی را دیده‌اند که بعضی از آن‌ها فقط ۱۱ سال داشته‌اند و این داروها را از طریق TikTok خریده‌اند.

Bulik می‌گوید: «بسیار نگرانیم که GLPها باعث کاهش وزن سریع‌تر و شدیدتر در مبتلایان به بی‌اشتهایی عصبی شوند و بیماران در مراحل پیشرفته‌تری از بیماری به ما مراجعه کنند؛ مراحلی که درمانشان دشوار است.»

Bulik و Levinson هر دو به مطالعه تأثیر این داروها بر اختلالات خوردن ادامه می‌دهند. تا آن زمان، هر دو از متخصصان پزشکی می‌خواهند خطراتی را که GLP-1ها ممکن است برای افراد مبتلا به این اختلالات داشته باشند، در نظر بگیرند. برای مثال، Bulik در تدوین مجموعه‌ای از دستورالعمل‌های پژوهشی و بالینی مشارکت داشته که اوایل همین ماه منتشر شد و به پزشکان توصیه می‌کند پیش از تجویز این داروها، بیماران را از نظر ابتلا به اختلالات خوردن غربالگری کنند. این دستورالعمل‌ها همچنین آموزش بیشتر بیماران و پایش دقیق‌تر افرادی را که GLP-1 مصرف می‌کنند، توصیه می‌کنند.

اگر فکر می‌کنید خودتان یا یکی از آشنایانتان ممکن است به اختلال خوردن مبتلا باشید، می‌توانید در انجمن ملی اختلالات خوردن اطلاعات و حمایت دریافت کنید.